دوران نقاهت پس از تعویض مفصل زانو، مرحلهای مهم در مسیر بهبود و بازگشت به زندگی عادی است. در این دوران رعایت مراقبتهای اصولی و انجام تمرینات مناسب میتواند روند ترمیم را تسریع کرده و از بروز عوارض جلوگیری کند. توجه به جزئیات کوچک در این زمان، تاثیر زیادی بر کیفیت نهایی نتیجه جراحی دارد. پیگیری مداوم و رعایت برنامه توانبخشی زیر نظر پزشک، روند بازیابی را مطمئن تر و موثرتر میسازد. در ادامه به کمک دکتر فرشید راعی جراح و متخصص استخوان و مفاصل به بررسی این موضوع خواهیم پرداخت.
توجه داشته باشید که برای مشاوره با دکتر فرشید راعی، بهترین جراح تعویض مفصل زانو در تهران، میتوانید مشکلات زانو، مفاصل و آسیبهای ارتوپدی خود را بررسی و بهترین روش درمانی را دریافت کنید.
نکات مهم در دوره نقاهت پس از عمل تعویض مفصل زانو
دوره نقاهت پس از عمل تعویض مفصل زانو یکی از مهمترین مراحل درمان است و رعایت اصول مراقبتی در این زمان تاثیر مستقیمی بر نتیجه جراحی دارد. روند بهبودی معمولا از روز اول تا چند ماه ادامه دارد و هر مرحله نیاز به دقت و نظم خاصی دارد. در ادامه، روند مراقبتها را به ترتیب زمانی بررسی میکنیم. میتوانید برای مشاهده نظرات گفته شده درباره پزشک به پروفایل دکتر فرشید راعی در مطب چی مراجعه فرمایید
روز اول پس از جراحی:
در ساعات اولیه بعد از عمل، بیمار معمولا در بخش ریکاوری تحت نظر قرار میگیرد تا علائم حیاتی و وضعیت مفصل جدید بررسی شود. زانو با باند و پانسمان استریل پوشیده میشود و معمولا از دستگاهی به نام «CPM» برای حرکت آرام و کنترل شده مفصل استفاده میشود تا از خشکی زانو جلوگیری شود. در این مرحله، استراحت مطلق اهمیت دارد و تنها حرکات جزئی پا با کمک پرستار یا فیزیوتراپیست انجام میشود. مصرف مایعات شفاف و رژیم سبک نیز آغاز میگردد تا بدن به آرامی با شرایط جدید سازگار شود.
روزهای دوم تا سوم:
در این زمان، فیزیوتراپی اولیه شروع میشود و بیمار با کمک عصا یا واکر آموزش میبیند تا به صورت کنترل شده وزن بدن را روی پا وارد کند. تمرینات سبک خم و راست کردن زانو زیر نظر متخصص انجام میگیرد تا جریان خون بهبود یابد و از لخته شدن خون در پاها پیشگیری شود. پانسمان زخم طبق نظر پزشک تعویض میشود و در صورت نبود تب یا ترشح، بیمار معمولا آماده ترخیص است. مصرف داروهای ضد درد و ضد التهاب طبق برنامه دقیق ضروری است تا از التهاب و عفونت جلوگیری شود.
هفته اول پس از ترخیص:
در منزل باید زانو در وضعیت مناسب قرار گیرد و از بالشتکهای نرم برای حمایت استفاده شود. استفاده از کمپرس سرد چند بار در روز به کاهش ورم و درد کمک میکند. بیمار باید فعالیتهای خود را محدود کند اما روزانه چند بار حرکات آرام زانو را انجام دهد تا از سفت شدن مفصل جلوگیری شود. در این هفته، رژیم غذایی غنی از پروتئین، ویتامین C و مایعات فراوان برای ترمیم بافتها بسیار مهم است. بهداشت زخم باید با دقت رعایت شود و در صورت مشاهده هرگونه ترشح یا قرمزی، فورا باید با پزشک تماس گرفته شود.
هفته دوم تا چهارم:
در این مرحله، دامنه حرکتی زانو باید به تدریج افزایش یابد. فیزیوتراپی روزانه یا چند نوبت در هفته ادامه دارد تا قدرت عضلات ران و ساق بهبود پیدا کند. بیمار میتواند مدت زمان بیشتری راه برود اما همچنان باید از عصا یا واکر استفاده کند تا فشار زیادی به زانو وارد نشود. در پایان هفته چهارم، بیشتر بیماران میتوانند بدون کمک در محیط خانه حرکت کنند. درد معمولا کمتر میشود اما ورم ممکن است هنوز باقی بماند که با کمپرس سرد قابل کنترل است. رعایت دوز داروها و خواب کافی در این مرحله روند بهبودی را تسریع میکند.
بیشتر بخوانید: خشکی، سفتی و بی حرکتی مفصل زانو
ماه دوم:
در این زمان، بیشتر بیماران میتوانند فعالیتهای سبک روزمره مانند راه رفتن در خانه یا بیرون از منزل را از سر بگیرند. حرکات زانو معمولا طبیعی تر میشود و دامنه حرکتی به حدود ۹۰ تا ۱۱۰ درجه میرسد. تمرینات تقویتی برای عضلات اطراف زانو باید با نظارت فیزیوتراپیست انجام شوند تا از آسیب به مفصل جلوگیری شود. شنا در آب گرم، حرکات کششی و پیادهروی کوتاه میتوانند در این مرحله مفید باشند. با این حال، بالا رفتن از پلهها یا فعالیتهای سنگین باید همچنان محدود شود.
ماه سوم تا ششم:
در این بازه، بیمار به مرحله تثبیت عملکرد مفصل جدید میرسد. بیشتر افراد قادر به انجام کارهای عادی روزمره هستند و میتوانند بدون کمک راه بروند. عضلات به مرور قدرت خود را بازیافته و درد تقریبا برطرف میشود. توصیه میگردد از حرکات ناگهانی یا چرخشی روی زانو پرهیز شود تا از جابجایی احتمالی مفصل جلوگیری گردد. جلسات پیگیری با پزشک در این دوره اهمیت بالایی دارد تا با بررسی عکسهای کنترلی از سلامت مفصل اطمینان حاصل شود.
پس از شش ماه:
در این زمان، زانو تقریبا به شرایط طبیعی خود بازمیگردد و بیمار میتواند فعالیتهای سبک ورزشی مانند پیاده روی، دوچرخه سواری آرام یا شنا را از سر بگیرد. استفاده از کفش مناسب، حفظ وزن ایدهآل و ادامه تمرینات منظم فیزیوتراپی از عوامل کلیدی در دوام طولانی مفصل مصنوعی هستند. پیگیری سالانه با پزشک برای ارزیابی سلامت مفصل توصیه میشود تا هرگونه تغییر یا سایش احتمالی زود تشخیص داده شود.
تغذیه مناسب در دوران نقاهت تعویض مفصل زانو
تغذیه مناسب در دوران نقاهت تعویض مفصل زانو نقش بسیار مهمی در سرعت بهبودی و کاهش التهاب دارد. پس از جراحی، بدن برای ترمیم بافتها، بازسازی عضلات و بهبود زخمها به مواد مغذی خاص نیاز دارد. مصرف پروتئین کافی از منابعی مانند مرغ، ماهی، تخم مرغ، حبوبات و لبنیات کم چرب به بازسازی عضلات و بافتهای آسیب دیده کمک میکند. ویتامین C موجود در میوههایی مانند پرتقال، کیوی و فلفل دلمهای باعث تسریع ترمیم زخم و پیشگیری از عفونت میشود. همچنین ویتامین D و کلسیم برای استحکام استخوانها و بهبود عملکرد مفصل ضروری هستند.
نوشیدن آب فراوان و مایعات سالم باعث بهبود گردش خون و دفع سموم از بدن میشود. در مقابل، مصرف غذاهای پرنمک، چرب و فرآوری شده میتواند موجب التهاب یا ورم زانو گردد. مصرف میوهها، سبزیجات تازه و غلات سبوسدار به تقویت سیستم ایمنی بدن کمک میکند و انرژی لازم برای تمرینات توانبخشی را فراهم میآورد. حفظ وزن مناسب با کمک تغذیه صحیح، فشار وارد بر مفصل جدید را کاهش میدهد. در نهایت، رعایت برنامه غذایی متعادل و مشورت با متخصص تغذیه روند بهبودی را کوتاه تر و نتایج جراحی تعویض مفصل زانو را ماندگارتر میکند.
نتیجهگیری
روند بهبودی پس از تعویض مفصل زانو به هماهنگی بین مراقبت بیمار و مهارت پزشک بستگی دارد. تجربه و دقت پزشک در جراحی تاثیر مستقیم بر عملکرد و ماندگاری مفصل دارد و ریسک عوارض را کاهش میدهد. رعایت نکات مراقبتی، استراحت کافی و پیگیری منظم نقش مهمی در دستیابی به بهترین نتیجه ایفا میکند. مطالعات نشان میدهند بیمارانی که تحت نظر پزشکان ماهر قرار میگیرند، سرعت بهبود بالاتر و عملکرد طبیعی تر مفصل را تجربه میکنند. ترکیب مهارت پزشک و همکاری بیمار تضمین کننده نتایج موفق و پایدار پس از جراحی است.
سوالات متداول
فعالیتهای سنگین، ورزشهای پرتحرک، بالا رفتن از پلهها بدون حمایت و حرکات ناگهانی زانو باید تا تایید پزشک محدود شود.
معمولا بعد از ترخیص، باید از خیس شدن زخم جلوگیری گردد و تا تایید پزشک از استحمام طولانی خودداری شود.
هرگونه مکمل یا داروی گیاهی باید با مشورت پزشک مصرف شود تا تداخل با داروهای تجویزی ایجاد نکند.